VERHALEN ACHTER DE PATRONEN – DISCO BALLS
Verhalen achter de patronen: Disco Balls & op-art
Als je goed naar Disco Balls kijkt, zie je dat in dit geometrische patroon het samenspel van kleuren de hoofdrol speelt. Het illusoire effect van ‘opbollen’ ontstaat door een spel van kleur en vorm dat het oog bedriegt. Misschien wil je het zelfs aanraken om te controleren of het patroon echt driedimensionaal is.
Dat komt doordat dit patroon niet alleen veel gemeen heeft met echte discobollen, maar ook met de kunst – om precies te zijn met op-art.
‘Op-art’ is een afkorting van ‘optical art’ – een stroming in de hedendaagse kunst die optische illusies gebruikt om bijzondere visuele effecten te creëren.
De ‘vader’ van de op-art is Victor Vasarely, die zijn eerste illusionistische meesterwerken maakte in de jaren 30 en 40. De term ‘op-art’ werd echter pas jaren later voor het eerst gebruikt – in Donald Judds recensie van een tentoonstelling van Julian Stanczak. Hij werd in 1964 populair door een artikel in Time Magazine. De beste jaren van de op-art waren de jaren 50, 60 en 70, met de grote tentoonstelling ‘The Responsive Eye’ in 1965 in het Museum of Modern Art in New York, met 123 schilderijen en beelden van kunstenaars die al snel iconen van de stijl werden: Victor Vasarely, Bridget Riley, Richard Anuszkiewicz, Julian Stanczak, Frank Stella, Carlos Cruz-Diez, Josef Albers en vele anderen. Op-artwerken worden door verzamelaars nog altijd zeer gewaardeerd, en sommige worden verkocht voor honderdduizenden dollars.
Op-artwerken zijn abstract en gebruiken een beperkt aantal zorgvuldig gekozen kleuren en vormen die dynamisch op elkaar inwerken. De eerste op-artkunstenaars gebruikten zelfs alleen zwart en wit, omdat die het beste, ‘zuiverste’ contrast geven! Andere schilders bestudeerden het samenspel van kleuren diepgaand. De nadruk ligt op waarnemingseffecten: de indruk van beweging, ruimte, trilling of zelfs verborgen patronen.
Door hun fascinatie voor optische verschijnselen zijn op-artkunstenaars niet alleen opvolgers van de moderne abstracte kunstenaars, maar ook van de oude meesters die het trompe-l’oeil (fr. ‘bedrieg het oog’) uitvonden, en van de kleurenleer uit de negentiende eeuw. Op-artwerken hebben soms poëtische titels die de kijker naar een andere, symbolische interpretatie leiden.
Optische effecten vind je ook in andere LennyLamb-patronen, zoals Illumination, dat met kleur en vorm een illusie creëert.
Niet iedereen weet dat veel meesters van de op-art, zoals Wojciech Fangor, Richard Anuszkiewicz en Julian Stanczak, Poolse roots hadden – net als LennyLamb!